Στη δεκαετία του 1990, η Enron υιοθέτησε το Performance Review Committee (PRC), ένα σύστημα αξιολόγησης που, αν και φαινομενικά στόχευε στην αύξηση της αποδοτικότητας, αποτέλεσε το πρώτο βήμα προς την καλλιέργεια μιας κουλτούρας απληστίας και ανηθικότητας.

Η Enron ήταν κάποτε το πρότυπο εταιρείας: υψηλές αποδόσεις, σταθερή και ανερχόμενη μετοχή, αγαπητή στους εργαζόμενους και τους επενδυτές. Η εταιρεία χρησιμοποιούσε την «Καμπύλη Ζωτικότητας» (Vitality Curve) για την αξιολόγηση των εργαζομένων, ένα σύστημα βασισμένο στην πρακτική της General Electric του Jack Welch, γνωστό ως "Rank and Yank".

vitality-curve.jpg?v=0

Κάθε εξάμηνο, οι εργαζόμενοι κατατάσσονταν σε κατηγορίες:

  • Άριστοι (Superior): Top 5%
  • Εξαιρετικοί (Excellent): 66% - 95%
  • Ισχυροί (Strong): 36% - 65%
  • Ικανοποιητικοί (Satisfactory): 16% - 35%
  • Αναγκαίοι βελτίωσης (Needs Improvement): Bottom 15%

Για όσους βρίσκονταν στην κατώτατη βαθμολογία, η πολιτική ήταν «έξοδος από την πόρτα».
Το PRC δημιούργησε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον όπου η επιτυχία ενός εργαζομένου συχνά βασιζόταν στην αποτυχία των συναδέλφων του. Όπως περιέγραψε ένας πρώην εργαζόμενος το σύστημα ενθάρρυνε όχι μόνο να κερδίζεις χρήματα για την εταιρεία, αλλά και να κερδίζεις περισσότερο από τους υπόλοιπους, με βάση άρθρο του peoplematters.

Η κουλτούρα της απληστίας

Ο CEO της Enron, Jeffrey Skilling, πίστευε στη θεωρία του Δαρβίνου «ο επιβιώσαντας του ισχυρότερου», και η PRC ήταν η εφαρμογή αυτής της ιδεολογίας – εργαζόμενοι που μάχονταν μεταξύ τους για να παραμείνουν στην κορυφή. Η έλλειψη ηθικών φραγμών και η πλήρης ελευθερία να παίρνουν αποφάσεις χωρίς λογοδοσία οδήγησαν σε ακραίες πρακτικές, όπως η χειραγώγηση της αγοράς ενέργειας στην Καλιφόρνια για κερδοσκοπία.

Η ελευθερία χωρίς αξιακό σύστημα, η αδιαφορία για τις συνέπειες και η πλήρης ενθάρρυνση της απληστίας δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου οι εργαζόμενοι μπορούσαν να διαπράττουν απάτες με την πλήρη υποστήριξη της διοίκησης. Ο CFO Andrew Fastow δημιούργησε έναν ιστό εταιρειών-μάσκες για να κρύψει τα χρέη της Enron, ενώ η διοίκηση γνώριζε και συνέβαλε στην απάτη.

Το PRC δεν ήταν απλώς ένα εργαλείο αξιολόγησης. Ήταν ένας καθρέφτης της κουλτούρας της Enron και ταυτόχρονα καύσιμο για τη δημιουργία μιας κουλτούρας ανηθικότητας, απληστίας και απάτης. Η ιστορία της Enron μας θυμίζει πως ένα σύστημα διαχείρισης απόδοσης πρέπει να αντικατοπτρίζει τις θεμελιώδεις αξίες μιας εταιρείας – διαφορετικά, μπορεί να γίνει ο σπόρος για μια τεράστια εταιρική καταστροφή.